Barselona'yı gezen herkes kısa sürede aynı şeyi fark eder: Şehir katman katmandır. Gotik Mahalle'nin dar sokaklarında Roma surlarının kalıntılarına, birkaç adım ötede orta çağ saraylarına, Eixample'de ise 19. yüzyılın cesur modernist cephelerine rastlarsınız. Bu yazıda, Katalonya'nın başkenti Barselona'nın tarihini gezerken işinize yarayacak şekilde, dönem dönem özetliyoruz.
İlk yerleşimler ve Roma kenti Barcino
Bölgedeki ilk yerleşimcilerin İber kökenli Laietan halkı olduğu düşünülür. Fenikelilerin ve Kartacalıların da kıyıda ticaret yaptığı bilinir. Şehrin adının Kartacalı komutan Hamilkar Barka'dan geldiğine dair yaygın bir efsane anlatılır; ancak bu bir rivayettir. Kesin olan, Romalıların burada Barcino adlı bir koloni kurduğudur. Barcino, bugünkü Gotik Mahalle'nin bulunduğu küçük tepenin üzerindeydi ve surlarla çevriliydi.
Bugün Plaça del Rei çevresinde ve katedralin yakınındaki sokaklarda Roma surlarının ve sütunlarının izlerini görmek mümkündür. Gotik Mahalle ve Picasso Müzesi Turu'nda bu noktaların önünden geçiyoruz.
Vizigotlar, Endülüs dönemi ve Katalan kontluğu
Roma'nın çöküşüyle birlikte şehir 5. yüzyılda Vizigotların eline geçti. 8. yüzyılın başında Müslüman orduları bölgeye ulaştı ve Barselona yaklaşık bir yüzyıl boyunca Endülüs yönetiminde kaldı. Ardından Frankların denetimine giren şehir, Karolenj İmparatorluğu'nun sınır bölgesinin parçası oldu.
Katalanlar ulusal tarihlerinin kurucusu olarak 9. yüzyılda yaşamış Kıllı Wilfred'i (Guifré el Pelós) anar. 988'de Kont II. Borrell, Frank krallarına bağlılık yeminini yenilemeyince Barselona kontluğu fiilen bağımsız hâle geldi. Katalan kimliğinin temelleri bu dönemde atıldı.
Aragon Krallığı ve Akdeniz'de bir ticaret gücü
Bir hanedan evliliğiyle Barselona Kontluğu, Aragon Krallığı ile birleşti. Orta çağda şehir, Akdeniz ticaretinin en güçlü limanlarından biri oldu. Gotik Mahalle'deki görkemli kiliseler, El Born'daki Santa Maria del Mar ve Barselona Katedrali (La Seu) bu zenginliğin izleridir. Katedralin büyük bölümü 13. ve 15. yüzyıllar arasında inşa edildi.
Madrid ile gerilimler ve 1714
Kastilya ile Aragon'un birleşmesinden sonra ağırlık merkezi Madrid'e kaydı. Amerika ile ticaretin uzun süre Kastilya limanlarına bırakılması Barselona'yı ekonomik olarak zorladı. 17. yüzyılda Katalonya, Fransa'nın desteğiyle İspanya krallığına karşı ayaklandı. 18. yüzyılın başındaki İspanya Veraset Savaşı sırasında ise şehir uzun bir kuşatmanın ardından 11 Eylül 1714'te düştü. Bu tarih bugün Katalonya'nın ulusal günü La Diada olarak anılır.
19. yüzyılın başında Napolyon orduları Katalonya'yı işgal etti; Fransız İmparatorluğu'nun çöküşünden sonra bölge yeniden İspanya'ya bağlandı.
Sanayi Devrimi, Eixample ve modernizm
19. yüzyılda tekstil fabrikalarıyla Barselona İspanya'nın sanayi merkezine dönüştü. Şehir eski surlarını yıkarak büyüdü; mühendis Ildefons Cerdà'nın planladığı ızgara düzenindeki Eixample mahallesi bu dönemin ürünüdür. 1888'de düzenlenen Dünya Fuarı, şehri uluslararası sahneye taşıdı.
Zenginleşen burjuvazi, mimarlara cesur binalar ısmarladı. Gaudí, Domènech i Montaner ve Puig i Cadafalch'ın eserleri böyle doğdu. Bu dönemi ayrıntılı anlattığımız Gaudí ve eserleri yazımıza da göz atabilirsiniz.
20. yüzyıl: diktatörlük, özerklik ve Olimpiyatlar
İspanya İç Savaşı ve ardından gelen Franco diktatörlüğü döneminde Katalan dili ve kurumları ağır baskı gördü. 1975'te Franco'nun ölümünden sonra demokrasiye geçişle birlikte Katalonya özerk yönetimine kavuştu.
Modern Barselona'nın dönüm noktası 1992 Olimpiyat Oyunları'dır. Oyunlar için sahil yeniden düzenlendi, plajlar şehre açıldı ve Montjuïc tepesi yenilendi. 2004'te Evrensel Kültürler Forumu'na ev sahipliği yapan şehir, bugün Avrupa'nın en çok ziyaret edilen kentlerinden biri.
Tarihi yerinde görmek için öneriler
- Gotik Mahalle: Roma surları, Plaça del Rei, katedral ve Plaça Sant Jaume'deki yönetim binaları.
- El Born: Santa Maria del Mar ve orta çağ tüccar sokakları.
- Eixample: Passeig de Gràcia'daki modernist cepheler.
- Montjuïc: 1929 fuarı ve 1992 Olimpiyatları'nın izleri. Teleferikli Montjuïc turu bunun için ideal.
Barselona'nın hikâyesi en iyi sokaklarda, bir rehberin anlatımıyla canlanır. Türkçe ve Almanca rehberli yürüyüşlerimizde şehrin tarihini efsaneleriyle birlikte anlatıyoruz; programlar için İspanya turları sayfamıza göz atın, şehrin efsanelerini merak ediyorsanız Barselona Efsaneleri Yürüyüş Turu'nu öneririz.
Sık sorulan sorular
Barselona'nın eski adı nedir?
Romalılar döneminde şehrin adı Barcino idi. Roma kentinin kalıntıları bugün Gotik Mahalle'de, özellikle katedral ve Plaça del Rei çevresinde görülebilir.
La Diada nedir?
11 Eylül'de kutlanan Katalonya ulusal günüdür. Barselona'nın 1714'te uzun bir kuşatmanın ardından düşüşünü anar.
Barselona Olimpiyatları ne zaman yapıldı?
1992 Yaz Olimpiyat Oyunları Barselona'da yapıldı. Oyunlar şehrin sahil şeridini ve Montjuïc tepesini kökten değiştirdi.
Barselona tarihini görmek için en iyi bölge hangisi?
Gotik Mahalle ve El Born, Roma'dan orta çağa uzanan katmanları bir arada gösterir. Rehberli bir yürüyüşle birkaç saatte bu dönemleri sırayla görebilirsiniz.
